EOTRH bij paarden: tandextracties en hoe het paard herstelt

Dit artikel is geschreven door: Anne Hiensch – Academy of Equine Dentistry

EOTRH staat voor Equine Odontoclastic Tooth Resorption and Hypercementosis. Het is een afwijking die voornamelijk voorkomt aan de snijtanden en ruinentanden van paarden en pony’s vanaf 14 jaar. Het kan een enkele keer voorkomen aan de kiezen (met name de kiezen die voor in de mond zitten. Ook kan het kan een enkele keer voorkomen bij paarden die jonger zijn dan 14 jaar).

Vaak is EOTRH een combinatie van hypercementose (het boller worden van de wortel door cementvorming) en resorptie (het vallen van gaten in de wortel van de tand). Meestal komt dit gemengd voor, d.w.z. dat de wortels veel boller worden, maar dat er van binnenuit ook gaten invallen, dus een combinatie van beide. Toch zien we ook paarden die vrijwel alleen hypercementose laten zien. De wortels zijn erg bol, als een soort knobbels, maar er zitten geen gaten in. En we zien paarden waarvan alle wortels bijna geheel zijn opgelost, maar waar geen hypercementose zichtbaar is op de röntgenfoto.

Hoe wordt EOTRH gediagnosticeerd?

Om een inschatting te kunnen maken van de ernst van de EOTRH zijn röntgenfoto’s noodzakelijk. Om te kunnen bepalen of er tanden getrokken moeten worden is ook het klinisch beeld (hoe de tanden er in de mond uitzien) belangrijk en er moet een inschatting gemaakt worden hoe pijnlijk de tanden zijn. Per tand wordt gekeken of er ontstekingen zijn en hoe het tandvlees rond de tand eruit ziet. Om de pijnlijkheid in te schatten kan een worteltest worden gedaan. Hierbij opletten dat de wortel op verschillende plaatsen wordt aangeboden en dat het paard niet kan smokkelen door de wortel te breken of met de kiezen af te bijten. Ook kan een pijnscore worden gedaan, d.m.v. een app kan worden gekeken naar gezichtsuitdrukking en gedrag van je paard. Hiermee kan je inschatten of het paard pijn heeft.

Ook de kiezen moeten hierbij niet worden vergeten! Het gebit van een paard is een balans, waarbij iets veranderd aan de kiezen op het moment dat je snijtanden gaat trekken. Dus er moet een nauwkeurige controle zijn uitgevoerd van de kiezen, evt aangevuld met röntgenfoto’s.

Wat is de behandeling van EOTRH?

De behandeling van EOTRH bestaat uit een nauwkeurige afweging van alle bevindingen. Klinisch beeld, röntgenfoto’s, pijnlijkheid en functionaliteit en kwaliteit van de snijtanden en kiezen. Er wordt een afweging gemaakt welke behandeling het beste is voor het paard. Soms zal dit betekenen dat we alle snijtanden en ruinentanden moeten trekken. Soms kiezen we ervoor om bepaalde of alle tanden te laten zitten en te monitoren.

Het is ingrijpend om alle 12 snijtanden, en in sommige gevallen ook de 4 ruinentanden in een keer te trekken. Trekken in meerdere sessies is niet voordelig voor het paard.  Trekken van enkele tanden is niet veel minder pijnlijk dan het trekken van alle tanden. De gevoeligheid van de tanden die blijven zitten voor een volgende sessie neemt toe. Het paard heeft dus langer pijn als in meerdere sessies getrokken gaat worden. Dus als eenmaal is vastgesteld dat bepaalde tanden getrokken moeten worden is ons advies om ze dan tegelijk te trekken.

Het trekken van snijtanden en kiezen kan bij het staande paard onder lokale verdoving van de zenuwen en het slijmvlies. Wel is het van belang dat het paard rustig is bij aanvang van de staande sedatie. Stress (zoals transport of een aankomst op een vreemd terrein) verminderen de effectiviteit van de sedatie en dan is er meer nodig. Omdat het trekken van snijtanden een tijdrovend klusje kan zijn willen we met zo min mogelijk sedatie werken. Daarom adviseren wij om de paarden minstens een aantal uren voor aanvang van de ingreep op de locatie te brengen.

Om precies en netjes te kunnen werken, maar ook snel (dit is in belang van het paard) trekken wij enkel snijtanden onder kliniek omstandigheden. D.w.z. in een verwarmde ruimte, waar het paard in een stand kan staan, waardoor ook minder sedatie nodig is, en de veiligheid van paard en behandelaar vergroot is. Met name tanden waar veel resorptie heeft plaatsgevonden kunnen makkelijk breken. Deze moeten dan in kleine stukjes verwijderd worden. Hierbij is het van belang dat het paard stil staat en de omgeving goed verlicht is, zodat de behandelaar netjes en precies kan werken.  Na extractie van alle tanden kan het paard nabloeden, daarom adviseren wij in de avond en nacht extra toezicht bij ons op de kliniek. Het paard is s ’avonds pijnlijk (krijgt extra pijnstilling) en kan moeite hebben om zich warm te houden.

De dag na de extractie zien we meestal dat paarden zich alweer veel beter voelen. De meeste eten goed hooi en brok, en kunnen dan naar huis. Daar krijgen ze nog voor een ruime week pijnstillers mee.

Na 2-3 weken controleren we of de alveolen (de gaten in de kaak waar de tanden inzaten) goed aan het helen zijn. Soms komen er kleine stukjes bot los, die moeten nog verwijderd worden bij deze controle. Het duurt gemiddeld 8 weken voor de mond geheeld is.

10-14 dagen na extractie kan je weer rijden onder het zadel, mits je voorzichtig doet bij het inbrengen van het bit en het omdoen van de neusriem. Zijn ook ruinentanden getrokken? Dan moet je langer wachten. We kijken dan eerst met de controle hoe het geneest en hoe gevoelig het nog is.

Paarden kunnen perfect leven zonder snijtanden en/of ruinentanden. Ze kunnen alles eten. In het begin hebben ze moeite met grazen, maar de meeste paarden leren zichzelf dit opnieuw, door hun tong en hun bovenkaak te gebruiken. De meeste paarden met EOTRH hadden pijn aan hun tanden, dus was grazen een pijnlijke bezigheid.

Paarden zijn meester in het verstoppen van pijn. Met name pijn die langzaam opkomt laten paarden bijna niet zien. Problemen aan de snijtanden beginnen vaak met een beetje sluimerende pijn en deze pijn neemt langzaam toe. Tegen de tijd dat wij als eigenaren dus opmerken dat er iets aan de hand is zijn de problemen in veel gevallen al zeer ernstig. Daarbij komt dat we vaak helemaal niets hebben opgemerkt aan patiënten met ernstige EOTRH.

Als de snijtanden eenmaal getrokken zijn zien we meestal pas hoeveel pijn het paard had. Paarden veranderen ten positieve. Zijn ineens weer geïnteresseerd in andere paarden, zijn vrolijker, actiever. Ook de gezichtsuitdrukking veranderd, ook dit zien mensen vaak pas achteraf. Een paard laat pijn vaak zien door het trekken van een painface. O.a. opgetrokken neusgaten, oren naar achteren. Ook hier raken we aan gewend, we merken dit vaak pas op als we ons paard weer zien zonder deze uitdrukking.