Hoe herken ik gebitsproblemen en wanneer moet ik een afspraak maken?

Dit artikel is geschreven door: Anne Hiensch – Academy of Equine Dentistry

Gebitsproblemen bij paarden zijn lastig te herkennen. Paarden zijn meester in het verstoppen van pijn. Met name pijn die langzaam opkomt laten paarden bijna niet zien. Problemen aan het gebit beginnen vaak met een beetje sluimerende pijn en deze pijn neemt langzaam toe. Tegen de tijd dat wij als eigenaren dus opmerken dat er iets aan de hand is zijn de problemen in veel gevallen al zeer ernstig. Daarnaast kauwen paarden niet links en rechts tegelijk, maar ze kauwen een poos links en wisselen dan, dan kauwen ze een poos rechts. Paarden hebben vaak een voorkeurskant om te beginnen met kauwen en kauwen dan vervolgens 15-50 minuten voor ze wisselen. Je hebt dus behoorlijk wat geduld en observatievermogen nodig om te weten of je paard goed aan beide kanten kauwt. Heeft een paard pijn aan zijn rechterkant? Dan kauwt hij gewoon iets meer links. En helaas valt ons dat vaak niet op!

Een gezond paard begint in de mond

Het lijstje met klachten die kunnen duiden op een afwijking aan het gebit is lang en voor velen wel bekend. Kwijlen, vreemd kauwen, proppen maken, voer in de wang ophopen, lastig zijn met een bit, lastig zijn in de bochten met rijden, stinkende neusvloei, stinken uit de mond, eten laten vallen, zwellingen aan hoofd en onderkaak, knarsetanden, kauwen zonder eten, rare bewegingen met de tong, met de tong uit de mond lopen, de tong tussen de snijtanden houden, slaan met het hoofd.

Het zou het beste zijn als we ons concentreerden op het voorkomen van gebitsproblemen i.p.v. op het herkennen ervan. Net als bij de mens, waar de tandheelkunde voornamelijk bezig is met het voorkomen en tijdig onderkennen van problemen, zodat klachten voorkomen worden en gebitten gedurende een mensenleven zo gezond mogelijk gehouden worden. Deze aanpak heeft geleid tot een toename van de gezondheid van de mens en een toename van de levensverwachting. Goede mondzorg zal ook bij paarden dit effect hebben.

Om gebitsproblemen te voorkomen is het ook bij paarden van belang een jaarlijkse (in sommige gevallen een twee jaarlijkse) nauwkeurige controle van het gebit uit te voeren. Hier kunnen afwijkingen opgemerkt, gemonitord en eventueel behandeld worden. Een nauwkeurige controle is enkel uit te voeren met een spiegel of een camera, een goede lamp, mondsperder en een paard dat rustig staat en niet kauwt of zijn tong beweegt. Een gesedeerd paard dus.

Omdat paarden tanden en kiezen hebben die het hele leven de kaak uit blijven groeien (continue eruptie) is alleen kijken niet voldoende. Bij het paard moet ook gezorgd worden dat deze eruptie op gelijkmatige wijze gebeurd en dat de druk van het kauwen over alle tanden en kiezen gelijk verdeeld wordt. Daarnaast ontwikkelen paarden vrijwel altijd aan één of meerdere kiezen scherpe emaillepunten, die ook het slijmvlies van de wang en de tong kunnen beschadigen. Met name bij gebruik van bit en neusriem kan dat het geval zijn, de wang wordt dan een beetje tegen de scherpe puntjes aan de buitenzijde van de kiezen gedrukt en kan hier de wang beschadigen. Bij jonge paarden groeien de tanden en kiezen sneller uit de kaak en ontstaan dus ook sneller de scherpe randen. Als tanden en kiezen niet helemaal perfect op elkaar passen, dus een klein beetje scheef staan t.o.v. elkaar, ontstaan er in de loopt van de jaren grote afwijkingen en drukverschillen. Deze verschillen minimaal elk jaar een klein beetje corrigeren voorkomt dat ze ontstaan. Hierdoor voorkom je ook in veel gevallen het ontstaan van fracturen, diastasen, golfvorming en losse kiezen bij oudere paarden. Als een paard niet jaarlijks is gecorrigeerd en de afwijkingen zijn groot, is het vaak niet mogelijk in één behandeling te corrigeren. Het moet dan in meerdere behandelingen en kan in sommige gevallen niet meer geheel worden gecorrigeerd. Dus ook bij paarden geldt: Voorkomen is beter dan genezen.

De laatste 10 jaren zijn er veel ontwikkelingen geweest in de tandheelkunde bij het paard. Vroeger werden kiezen altijd getrokken als er iets mee was. Tegenwoordig kunnen we, net als bij mensen, steeds meer doen om zieke en beschadigde kiezen te sparen. Kiezen trekken geeft kans op complicaties die daardoor voorkomen kunnen worden en we kunnen kiezen sparen voor als het paard oud(er) is. We hebben immers nog geen kunstgebitten voor paarden, dus als een kies kan blijven zitten is dat voor het paard heel waardevol. Een voorwaarde voor het sparen van een beschadigde of zieke tand of kies is dat we het op tijd ontdekken.

Daarvoor zijn twee voorwaarden nodig:

• Als het paard klachten laat zien zijn we vrijwel altijd te laat om de kies nog te kunnen sparen, dus het moet bij een controle gezien worden, dus ook om deze reden is een regelmatige controle noodzakelijk (net als bij de mens).

• Om kleine afwijkingen aan een paarden tand of kies te ontdekken is het van belang dat de gebitsbehandelaar een uitgebreide kennis heeft van de normale anatomie, zodat hij kleine afwijkingen kan herkennen, en dus ook een goed onderzoek uitvoert d.m.v. een spiegel, een goede lamp en/of een camera.

Laat minimaal één maal per jaar het gebit van je paard door een goed opgeleid persoon controleren. Doe dit vanaf jonge leeftijd (2 jaar), in ieder geval voor er met een bit gewerkt gaat worden of het paard wordt ingereden.